Türkiye Ticari Alacak ve Bono Senet İcrası 2026

Türkiye'de Ticari Alacak ve Kambiyo Senetleri İcrasının Yasal Dayanakları

Türkiye'de ticari alacakların tahsilatı ve kambiyo hukuku, alacaklının alacağına en hızlı şekilde kavuşmasını hedefleyen katı emredici kurallarla düzenlenmiştir:

1. 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK)

• Madde 167 - 176/b (Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu): Alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklı, doğrudan yetkili icra dairesine başvurarak takip başlatır. İcra müdürü, senedin kambiyo vasfını ve vadesinin gelip gelmediğini re'sen inceler ve şartlar mevcutsa borçluya Örnek 10 ödeme emri düzenleyerek tebliğe çıkarır.
• Madde 168 (Kanuni Kesin Süreler): Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 10 gün içinde borcu, faizi ve takip masraflarını icra dairesine ödemek zorundadır. Borca veya imzaya bir itirazı varsa, bunu 5 gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirmekle yükümlüdür.
• Madde 169 ve 170 (Borca ve İmzaya İtiraz Usulü): Borçlu imzayı inkar ederse (imza itirazı) veya borcun ödendiğini/zamanaşımına uğradığını ileri sürerse (borca itiraz), itiraz icra dairesine değil, doğrudan İcra Hukuk Mahkemesi'ne yapılır. İcra mahkemesi inceleme yapar; itiraz haksız veya kötü niyetli bulunursa, borçlu aleyhine alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere inkar tazminatına ve ayrıca %10 para cezasına hükmedilir.
• Madde 257 - 268 (İhtiyati Haciz Müessesesi): Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para borçları için ya da muayyen ikametgahı bulunmayan, mal kaçırma hazırlığında olan borçlular için mahkemeden talep edilen geçici hukuki korumadır. Alacaklının talebiyle tensiben duruşma yapılmaksızın verilebilir.

2. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)

• Madde 776 - 779 (Bononun Zorunlu Unsurları): Bir senedin bono sayılabilmesi için senet metninde "Bono" veya "Emre Muharrer Senet" ibaresi, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin ıslak imzası bulunmalıdır. Bu unsurlardan birinin eksikliği senedin kambiyo vasfını yok eder ve adi senede dönüştürür.
• Madde 671 - 700 (Poliçe Hükümleri): Poliçede keşideci, muhatap ve lehtar olmak üzere üçlü ilişki bulunur. Kabul, aval, ciro ve ödememe protestosu mekanizmaları düzenlenir.
• Madde 726 ve 778 (Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı): Bonoyu düzenleyene (ve avaliste) karşı açılacak takiplerde zamanaşımı süresi, vadeden itibaren 3 yıldır. Hamilin cirantalara karşı başvurusu 1 yıl, cirantaların birbirine rücu hakkı ise 6 ayda zamanaşımına uğrar.

3. 7155 Sayılı Kanun ve Resmî Gazete: Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk

• Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7155 sayılı Kanun ile TTK m. 5/A maddesi ihdas edilmiş ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerine ilişkin ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı haline getirilmiştir.
• Ancak İİK m. 167 kapsamındaki kambiyo takipleri ve İİK m. 257 uyarınca talep edilen ihtiyati hacizler ilamsız icra takip işlemi niteliğinde olduğundan doğrudan başlatılabilir; dava şartı arabuluculuk sürecine tabi değildir.

Kambiyo Senetleri Mimarisi: Bono, Poliçe ve Çek Arasındaki Temel Farklar

Türk ticaret hayatında kullanılan kıymetli evraklar nitelikleri bakımından şu yapısal ayrımlara sahiptir:

1. Bono (Senet): Uygulamada en sık başvurulan kredi ve teminat aracıdır. Borçlunun alacaklıya belirli bir parayı belirli bir vadede kayıtsız şartsız ödeyeceğine dair tek taraflı irade beyanını içerir.
2. Poliçe: Uluslararası ticari işlemlerde, akreditiflerde ve büyük tedarik zincirlerinde tercih edilir. Düzenleyenin muhataba, lehtara belirli bir meblağı ödemesi yönündeki emridir.
3. Çek: Kredi aracı değil, nakit ödeme aracıdır. Karşılıksız çıkması halinde hem İİK kapsamında icra takibi yapılır hem de 5941 sayılı Çek Kanunu gereğince adli para cezası ve hapis tazyiki uygulanır.

Adım Adım Uygulama Rehberi: İhtiyati Hacizden Fiili Tahsilata İcra Süreci

Kambiyo senetlerine dayalı ticari alacakların tahsilinde izlenmesi gereken operasyonel işlem adımları şunlardır:

1. Adım: Senedin Şekil İncelemesi ve Avukat Vekaletnamesi

Alacaklı vekili olan avukat, bononun TTK m. 776'daki tüm unsurları içerdiğini doğrular. Vade tarihinin geçip geçmediği, keşidecinin imza yetkisi (imza sirküleri kontrolü) incelenir. Noterden veya Türk Konsolosluğu'ndan icra takibi ve ihtiyati haciz yetkilerini içeren avukatlık vekaletnamesi temin edilir.

2. Adım: Asliye Ticaret Mahkemesinden İhtiyati Haciz Kararı Alınması

• Dilekçenin Sunulması: Yetkili Asliye Ticaret Mahkemesi'ne İİK m. 257 gereğince ihtiyati haciz dilekçesi verilir.
• Teminat Yatırılması: Mahkeme, borçlunun olası zararlarını güvenceye almak amacıyla genellikle alacak tutarının %15'i oranında nakit teminat veya kesin banka teminat mektubu talep eder.
• 24-48 Saatte Karar: Mahkeme, borçluya haber vermeksizin dosya üzerinden inceleme yaparak 1-2 iş günü içinde ihtiyati haciz kararı verir.

3. Adım: İcra Dairesinde Kararın İnfazı ve UYAP e-Haciz İşlemleri

• İİK m. 261 uyarınca ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren 10 iş günü içinde icra dairesine başvurularak kararın infazı istenmelidir; aksi halde karar kendiliğinden hükümsüz kalır.
• İcra dairesi UYAP entegrasyonu üzerinden sistem üzerinden anında haciz müzekkereleri gönderir:
• Bankalar: Türkiye'deki tüm kamu ve özel bankalardaki vadesiz, vadeli ve döviz mevduatlarına bloke konur.
• Tapu Müdürlükleri (TAKBİS): Borçlunun adına kayıtlı fabrika, arsa, konut ve ticari gayrimenkullerin tapu kütüğüne haciz şerhi işlenir.
• Trafik Tescil (POLNET): Şirket üzerine kayıtlı araçların, kamyonların ve iş makinelerinin kaydına haciz ve yakalama şerhi konulur.

4. Adım: Örnek 10 Ödeme Emrinin Tebliği ve Yasal Süreler

• Bononun aslı icra dairesi kasasına teslim edilir.
• Borçluya "Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takipte Ödeme Emri" (Örnek No: 10) fiziki tebligat veya UETS (Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi) ile tebliğ edilir.
• Tebligatla Başlayan Süreler:
• 5 Günlük İtiraz Süresi: İmzaya veya borca itiraz ancak İcra Hukuk Mahkemesi'ne 5 gün içinde dava açılarak yapılabilir. İcra dairesine yapılan itiraz geçersizdir.
• 10 Günlük Ödeme Süresi: Borçlu 10 gün içinde borcu kapatmazsa ve itiraz etmezse, konulan ihtiyati hacizler kendiliğinden kesin hacze dönüşür.

5. Adım: Kıymet Takdiri, Açık Artırma ve Paraya Çevirme

Borcun ödenmemesi halinde alacaklı vekili, haczedilen taşınmaz ve araçların bilirkişi marifetiyle kıymet takdirini yaptırır. Raporun kesinleşmesinin ardından Adalet Bakanlığı Elektronik Satış Portalı (esatis.uyap.gov.tr) üzerinden açık artırma ilan edilir ve ihale neticesinde elde edilen bedel alacaklının banka hesabına aktarılır.

2026 Yılı Ticari Alacak Tahsili Masraf ve Harç Tablosu (TRY ve USD)

100.000 USD (2026 yılı kuruyla yaklaşık 4.000.000 TL) tutarındaki bir ticari senet alacağının takibinde öngörülen resmi harç ve yargılama giderleri dökümü:

Örnek Olay İncelemesi: Yabancı İhracatçının 85.000 Dolar Alacağının Tahsili

Olayın Gelişimi

2025 yılının başında petrokimya hammaddesi ihraç eden yabancı bir şirket, Kocaeli Organize Sanayi Bölgesi'nde faaliyet gösteren bir Türk plastik fabrikasına 85.000 USD tutarında hammadde teslimatı yapmıştır. Vadeli satış sözleşmesi kapsamında Türk şirketinin yönetim kurulu başkanı tarafından şirket kaşesi ve münferit imzasıyla 90 gün vadeli bir bono tanzim edilmiştir.

Temerrüt ve Mal Kaçırma Girişimi

Vade günü geldiğinde bankaya ibraz edilen bono karşılıksız kalmıştır. Yabancı şirket yetkilileri borçluyla irtibata geçtiğinde, borçlu firma mallarda gizli ayıp olduğunu iddia ederek ödeme yapmaktan kaçınmış; eş zamanlı olarak fabrikadaki makineleri başka bir şirkete devretmeye ve şirket üzerine kayıtlı araçları satmaya başlamıştır.

GARS Danışmanlık Hukuk Ekibinin Müdahalesi

Alacaklı yabancı firma, acil tahsilat için İstanbul'daki GARS Danışmanlık uzman avukatlarına başvurmuştur. Hukuk ekibi 48 saat içerisinde şu somut adımları atmıştır:

1. Şekil Denetimi: Bononun TTK m. 776'ya uygunluğu ve imza sirkülerindeki yetki kontrol edilmiştir.
2. İhtiyati Haciz Kararı: İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvurularak, borçlunun mal kaçırma hazırlığında olduğuna dair deliller sunulmuş ve %15 teminat mektubu mukabilinde aynı gün ihtiyati haciz kararı alınmıştır.
3. UYAP e-Haciz İnfazı: Karar derhal yetkili icra dairesine sunulmuş; UYAP üzerinden borçlunun 6 ana bankadaki hesaplarına bloke konulmuş, tapudaki taşınmazına ve 3 ticari aracına ihtiyati haciz işlenmiştir.
4. Örnek 10 Tebligatı: Borçluya UETS üzerinden kambiyo takibi ödeme emri gönderilmiştir.

Hukuki ve Mali Sonuç

Banka hesapları bloke edilen, ticari faaliyetleri durma noktasına gelen ve İİK m. 170 uyarınca %20 inkar tazminatı yaptırımıyla karşılaşan borçlu şirket yönetimi, ödeme emrinin tebliğinden sonraki 4. günde GARS avukatlarıyla masaya oturmuştur. İcra dairesinde düzenlenen resmi taahhütname ile 50.000 USD peşin ödenmiş, kalan 35.000 USD ve tüm faiz/vekalet masrafları 30 gün içinde ödenerek dosya kapatılmıştır. Taşınmaz üzerindeki haciz son ödemeye kadar teminat olarak korunmuş, yabancı müvekkilin teminat mektubu mahkemeden eksiksiz iade alınmıştır.

Uygulamada Karşılaşılan Tuzaklar ve Avukat Çözümleri

Kambiyo senedi takibinde alacaklıların en çok mağdur olduğu usuli hatalar ve hukuki çözümleri şunlardır:

1. Tuzak: Zorunlu Şekil Şartlarının Eksikliği (Şekil Noksanlığı)

• Risk: Senedin üzerinde "Bono" kelimesinin unutulması, düzenleme tarihinin yazılmaması veya ödemenin bir şarta bağlanması (örneğin "makineler eksiksiz teslim edildiğinde ödenecektir" kaydı) senedin kambiyo vasfını tamamen ortadan kaldırır. Bu durumda Örnek 10 takibi yapılamaz; adi takibe (Örnek 7) mecbur kalınır ve borçlunun tek bir cümlelik itirazıyla takip anında durur.
• Önleyici Çözüm: Senet düzenlenirken mutlaka uzman bir ticaret avukatının hazırladığı standart formlar kullanılmalı, ödeme vaadinin kesinlikle kayıtsız şartsız olmasına dikkat edilmelidir.

2. Tuzak: İhtiyati Haciz Kararının 10 Günlük İnfaz Süresini Kaçırmak

• Risk: İİK m. 261 uyarınca mahkemenin verdiği ihtiyati haciz kararı, verildiği tarihten itibaren 10 iş günü içinde icra dairesine sunulup infazı talep edilmezse kendiliğinden hükümsüz hale gelir. Bu sürenin kaçırılması borçluya mal kaçırmak için fırsat yaratır.
• Önleyici Çözüm: Karar çıkar çıkmaz aynı gün UYAP üzerinden icra takip talebi açılmalı ve haciz müzekkereleri derhal sisteme işlenmelidir.

3. Tuzak: Borçlunun Kötü Niyetli İmza İtirazı

• Risk: Borçlular süreci uzatmak ve haciz baskısını hafifletmek için İcra Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak imzanın kendilerine ait olmadığını iddia edebilmektedir.
• Hukuki Yaptırım: İİK m. 170 uyarınca Adli Tıp Kurumu veya grafoloji uzmanı bilirkişi imzanın borçluya ait olduğunu tespit ettiğinde, mahkeme borçlunun itirazını reddeder ve borçluyu asıl alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına ve %10 para cezasına mahkum eder.

4. Tuzak: 3 Yıllık Kısa Zamanaşımı Süresinin Dolması

• Risk: Genel alacaklardaki 10 yıllık zamanaşımına güvenerek bononun takibini geciktirmek en tehlikeli hatalardan biridir. Bonolarda keşideciye karşı takip hakkı vadeden itibaren 3 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Bu sürenin geçmesiyle kambiyo takibi imkanı ebediyen yitirilir.
• Önleyici Çözüm: Vadeleri düzenli takip eden bir hukuk bürosuyla çalışmak ve süre dolmadan icra takibi veya noter ihtarnamesi ile zamanaşımını kesmek şarttır.

Karşılaştırmalı Karar Matrisi: Türkiye'de Ticari Alacak Tahsilat Yolları

Ticari Alacak Tahsili ve Bonolar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (FAQs)

Yabancı para birimi (Dolar veya Euro) üzerinden düzenlenen bono Türkiye'de icraya konulabilir mi?

Evet, Türk hukuku ve Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar çerçevesinde uluslararası ticari ilişkilerden doğan kıymetli evrakların yabancı para cinsinden düzenlenmesi tamamen yasaldır. İcra takibi başlatılırken alacak tutarı yabancı para olarak belirtilir ve harca esas olmak üzere takip tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) efektif satış kuru üzerinden Türk Lirası karşılığı hesaplanır. Alacaklı, fiili ödeme gününe kadar 3095 sayılı Kanun uyarınca devlet bankalarının döviz mevduatlarına uyguladığı en yüksek faiz oranını talep etme hakkına sahiptir.

İhtiyati haciz kararı ile borçlunun mal kaçırması nasıl engellenir?

İhtiyati haciz, İİK m. 257 uyarınca borçluya önceden haber verilmeksizin gıyabında alınan sürpriz bir mahkeme tedbiridir. Karar alınır alınmaz UYAP sistemi üzerinden Türkiye genelindeki tüm bankalara anında elektronik haciz (e-Haciz) bildirimi düşer. Aynı anda Tapu Kadastro (TAKBİS) ve Trafik (POLNET) sistemlerine haciz şerhleri işlenir. Borçlu durumdan haberdar olduğunda banka hesapları bloke edilmiş, taşınmazları ve araçları hukuken kilitlenmiş olacağından mal varlığını üçüncü şahıslara devretmesi veya kaçırması fiilen imkansız hale gelir.

Borçlu bonodaki imzanın kendisine ait olmadığını iddia ederse süreç nasıl işler?

Borçlu tebligattan itibaren 5 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak imza inkarında bulunabilir. Bu durumda mahkeme takibi durdurabilir ancak konulmuş olan ihtiyati hacizleri kaldırmaz. Mahkeme borçludan resmi kurumlardaki (noter, tapu, banka) tatbike medar imza örneklerini getirtir ve senedi Adli Tıp Kurumu'na veya grafoloji bilirkişisine sevk eder. Rapor sonucunda imzanın borçluya ait olduğu kesinleşirse, mahkeme borçlunun itirazını reddeder, takibin devamına karar verir ve borçluyu takip konusu alacağın en az %20'si oranında inkar tazminatı ile %10 oranında para cezasına mahkum eder.

Yabancı bir şirket yöneticisinin tahsilat işlemleri için Türkiye'ye bizzat gelmesi gerekir mi?

Hayır, şirket yetkilisinin veya alacaklının Türkiye'ye bizzat gelmesine gerek yoktur. Bulundukları ülkedeki Türk Konsolosluğu'ndan veya Lahey Sözleşmesi kapsamında Apostil şerhi taşıyan bir noter vekaletnamesi ile Türkiye'de baroya kayıtlı bir avukata yetki verilmesi yeterlidir. Yetkili avukat; ihtiyati haciz müracaatından UYAP takibine, fiili hacizlerden tahsil edilen paranın müvekkilin yurtdışındaki banka hesabına transfer edilmesine kadar tüm süreci hukuki güvence altında baştan sona yürütür.

Karşılıksız çek ile ödenmeyen bono arasındaki temel fark nedir?

Bono (senet) bir kredi vasıtasıdır ve ödenmemesi halinde yalnızca İİK kapsamında icra takibi ve haciz işlemleri yürütülür; borçlunun hapis cezası alması söz konusu değildir. Çek ise nakit ödeme aracıdır. 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca çekin karşılıksız çıkması halinde hem icra takibi başlatılır hem de icra ceza mahkemesinde şikayette bulunulur. Mahkeme karşılıksız kalan çek bedeli kadar adli para cezası verir; bu cezanın ödenmemesi halinde doğrudan kamuya yararlı işte çalıştırma veya hapis cezasına dönüştürülür ve borçluya çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı getirilir.